BWV 44 – Sie werden euch in der Bann tun – 31-10-09 XaveriusKerk

Een dreigende titel die na een aria voor tenor en bas in driekwartsmaat met basso continuo en twee hobo’s in het daaropvolgende koor helemaal werd waargemaakt. Een dreigend stuk met duistere zonderlinge passages. Spannend en een uitdaging om ook spannend met de goede accenten en frasering te spelen. Dat lukte heel wel.
De prachtige koraal voor tenor ging een beetje de mist in door intonatie-problemen tussen cello, contrabas en orgel. Jammer. Verder ging het heel best hoewel je maar moet afwachten wat daarvan overblijft in de accoustiek van de Xaveriuskerk.
Hein was gestart met naar ik meen een sonate van Carl Philip Emanuel Bach. Heel licht en zoals dat bij hem gaat een beetje van de hak op de tak.
Daarna werd er een cellosuite op baritonsax gespeeld. Geweldig hoewel wat snel.

Ovidius – Amores en meer

De Ambo-Klassieker uit 1995; een vertaling van John Nagelkerken die daar vast groot plezier in heeft gehad. Dit geld als een jeugdwerk van Ovidius (43 vC – 17 nC) en bestaat uit drie bundels. Hier komt een vrolijke en toegewijde verleider, charmeur, kortom, een liefhebber van vrouwen aan het woord. Het gaat dan om het verlangen, de erotiek, het overspel maar ook over abortus en impotentie en zeker ook over het feit dat de dichtkunst meer waard is dan het bezit van goud.
Het is onvoorstelbaar. Deze gedichten zijn van twintig eeuwen geleden en hebben vaart, humor en overige emoties. Er zit een schelmachtige onbezorgde sfeer in. Echt geinig.

Om er wat meer in de Ovidius-stemming te komen lees ik uit de Klassieke Bibliotheek: Ovidius; bloemlezing uit de werken van Publius Ovidius Naso door Jan van Gelder en A.F. Ruitenberg- De Wit, een uitgave van Drukkerij de Spaarnestad; Haarlem 1955.
Daarnaast, omdat ik de Metamorphosen nog niet heb kunnen bemachtigen, lees ik ‘De kleine Ovidius; Hoogtepunten uit de Metamorphosen; vertaald door M d’Hane-Scheltema (Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 1997).

Sallustius – Rome in verval

Dan denk je, dat zal wel over Rome in de vierde eeuw gaan of zo. Nee hoor, Sallastius, geboren in 86 v.C. maakt zich zorgen om wat er in zijn eigen tijd gebeurde. Met dictaturen en burgeroorlog was de Republiek tot een einde gekomen en daarmee ook de mentaliteit van de Republiek: Solidair, spaarzaam, sober en toegewijd aan Rome. Nu was men verkwistend, gierig en genotzuchtig geworden. Ontbering voor de goede zaak, ho maar; noeste studie om de geest te adelen, geen denken aan.
Sallastius, zelf naar het schijnt ook niet vies van een verzetje, verzet zich hier dan toch hevig tegen. Om te beginnen met de eerste verhandeling uit dit door Atheneum Polak & en van Gennip uitgegeven boekje (Amsterdam 1999): ‘De samenzwering van Catilina’. Hierin wordt de beroerde staat van Rome dus beschreven maar ook een soort van revolutionaire beweging die Catilina op touw zet en die jammerlijk mislukt door verraad en een verloren strijd tegen reguliere Romeinse soldaten.
Heel leesbaar vertaald door Vincent Hunnik overigens; wat mij betreft een stap toegankelijker dan Tacitus maar net zo conservatief terug verlangend naar die goede jaren van de Republiek.

Het tweede deel van dit kleinood bevat ‘De oorlog tegen Jugurtha’. Het gaat hier om de strijd tegen een man die door moord en bedrog koning was geworden van Numidië in Noord Afrika. Gebruuskeerd door dit gedrag besluit de senaat om een oorlog tegen deze Jugurtha te beginnen. Dat wordt toch nog een heel gedoe waar consolverkiezingen en de slappe, lakse houding van senaatsleden en aristocraten doorheen spelen. Uiteindelijk krijgt hij een koekje van eigen deeg en wordt hij gevangen meegenomen naar Rome.

Uit het nawoord begrijp ik dat Sallustius vaker vertaald is. Genoemd werden de vertaling door Herman Delano (Johan Polak!) uit 1963 en die van J.W. Meijer uit 1970. De vertalingen zijn meer archaïsch en lastiger leesbaar. Er heeft duidelijk een klein wonder plaatsgevonden want deze vertaling is leesbaar en meer dan dat, heel onderhoudend!

Tacitus – Jaarboeken, ofwel Annales

Een boeiende klus, deze vertaling door J.W. Meijer (Ambo-Klassiek; Baarn 1990). Jaar voor jaar worden de hoogtepunten weergegeven in vaak bloemrijke taal in met daarbij af en toe een morele toevoeging. Geen bijzondere distantie van de historicus (54/55-117) die natuurlijk geen historicus was in onze zin van het woord.
Het boek begint na de dood van Augustus en met Tiberius in het jaar 14. Deze heerser, niet vies van gemene spelletjes en hoe ouder hoe gemener werd opgevolgd door Caligula, maar die periode ontbreekt in deze Annalen. van 37 tot 47 zit er een gat in zodat we na Tiberius er met Claudius weer in komen. Na deze keizer komt dan de periode van Nero die tot in 66 wordt beschreven.
Elk jaar begint met te vermelden wie er consul waren. Dat systeem van jaarlijks aangestelde consuls, steeds twee, is na het verdwijnen van de Republiek gewoon doorgegaan net zoals het functioneren van de Senaat overigens. Dan is er ruim aandacht voor militaire operaties zoals die van Germanicus en later de strijd rond Armenië. Heel aardig zijn ook de kleine meldingen tussendoor; aanstellingen of bouwwerkzaamheden.
Steeds meer wordt het boek in beslag genomen door gekonkel rond het centrum van de macht. Verdachtmakingen, repressie, vergiftiging, moord, en wat heel veel voorkwam: pressie tot zelfmoord. Zo komt het dat ik nog nooit een boek heb gelezen waarin zoveel zelfmoorden zijn beschreven. Natuurlijk vooral tijdens het regime van Nero.

Overigens, tijdens de regering van Tiberius was het al helemaal gedaan met de vrijheid van tijdens de Republiek, iets wat de schrijver duidelijk aan het hart ging. Even een citaat uit boek VI, hoofdstuk 19 (blz. 272): ‘Teloorgegaan was ieders medegevoel met het lot van anderen door de macht van de vrees; en hoe meer de tirannie in wreedheid toenanam, des te meer werd de barmhartigheid uitgebannen.’

In boek XV, 44 (blz. 466) komen we na de brand op Rome Nero tegen die iets moet met de vermoedens dat hij er zelf iets mee te maken zou kunnen hebben gehad: ‘En zo liet Nero, om radicaal een einde te maken aan deze praatjes, schuldigen aanwijzen die hij de meest geraffineerde folteringen liet ondergaan. Dit waren de mensen die verfoeid werden om hun wandaden en die het volk ‘christenen’ noemde…’

Vergelijkingen met autoritaire regimes dringen zich op. Stalin, Mao, Hitler, maar ook Berlusconi en de Amerikaanse presidenten; ze komen allemaal voorbij…

Al met al een heel leesbaar boek hoewel van voor tot achter doorlezen misschien wat veel van het goede was. Het brengt de beschreven tijd wel weer op heel bijzondere wijze heel dichtbij. Hulde aan dhr. Meijer!

Das leben der Anderen – Florian Henckel von Donnersmarck

De film begint in 1984 en speelt in de DDR, in Berlijn. Aan de ene kant is daar de cultuur van schrijvers, toneelspelers; een kunstenaarswereldje. Aan de andere kant is daar het Stasi-web. Een Stasi-man stelt voor om de schrijver Dreyman, tot dan toe totaal niet verdacht in DDR- ogen, wat scherper in de gaten te houden. Zijn huis wordt stiekem doorzocht en er wordt afluisterapparatuur geïnstalleerd. Ondertussen raakt Dreyman door vrienden/collega’s toch een beetje betrokken bij wat DDR-kritische geluiden. Ondertussen raakt de man onder de indruk van het leven dat hij bespionneert wat er heel anders uitziet dan het kleurloze Stasi-bestaan. Het gevolg hiervan is dat de Stasiman Dreyman in zijn verslaglegging gaat beschermen. Omdat een stasicollega zich er ook mee bemoeit wordt de situatie toch lastig nadat D. een kritisch stuk in der Spiegel heeft gepubliceerd. Zijn vriendin wordt opgepakt kiest toch eerst voor zichzelf. Uiteindelijk komt ze om nadat ze in wanhoop onder een auto is gekomen. Gek genoeg ontkomt D. als gevolg van het ingrijpen van de eerste Stasi-man die overigens na vermoedens van superieuren wordt gedegradeerd.
Dan volgt de Wende en begrijpt D. dat hij een hele tijd afgeluisterd is geweest. Hij gaat zijn dossier lezen en begrijpt dan dat een Stasi-agent (vermeld met een code) dingen heeft veranderd om hem te beschermen. Hij besluit de man na twijfelen hier niet over aan te spreken.
Laatste scene: De voormalig Stasi-agent – nu postbode – zien aan de ruiten van de Karl Marx boekhandel aan de Karl Marx allee een poster met de aankondiging van het nieuwe boek van D. Hij bekijkt het boek en ziet dat het aan hem (code) is opgedragen en koopt het boek.

Een prachtfilm waarin onder anderen de vraag zit of mensen kunnen veranderen en die vraag wordt bevestigend beantwoord.

Der Vorleser – The Reader

Het boek had ik een paar jaar gelezen, voordat ik met dit weblog begon. Hieronder de aantekeningen die ik er toen over heb gemaakt:
‘Der Vorleser’ door Bernhard Schlink, een boek dat vertaald regelmatig in de winkel en zelfs bij het Kringloopcentrum valt aan te treffen. Dit is een prachtig boek en die pracht viel goed in het Duits te volgen. Het gaat over de verhouding tussen een jongen, later een man, met een zonderlinge vrouw. Als de jongen rechten studeert moet hij een proces bijwonen. Het gaat om de veroordeling van deze vrouw voor haar rol in een concentratiekamp. Ze liet zich daar door jongetjes voorlezen. Als ze in de gevangenis zit stuurt de man haar een ‘Gerät’ en om de paar weken een casettebandje en zo gaat hij haar ook voorlezen en helpen zich te ontwikkelen…

Nu heb ik dan ook de film gezien gemaakt door Stephen Daldry en met Kate Winslet als Hannah. Zoals het boek aangrijpend is zo is ook de film aangrijpend. Natuurlijk is het zien van de film minder schokkend omdat al bekend is wat ongeveer gaat volgen. In de film zit het treffende in soms andere dingen die te maken hebben met het spel van Kate Winslet en ook de beelden; het camerawerk.

Amadeus

Ja hoor, eindelijk die film over Mozart en Saliëri gezien. Volgens mij kwam-ie aan het begin van de jaren 90 uit en nu hebben we ‘m als video verworven, waarschijnlijk voor vijftig centen bij het Kringloopcentrum. Hoe dan ook; wat mij betreft een mooie film:
* De rol van Mozart wordt treffend gespreeld; zo iemand kan ik me goed voorstellen; slim, briljant, niet bescheiden, feestnummer.
* De vorm is aardig gekozen; Saliëri blikt met een pater terug op het leven van Mozart en zijn verhouding met hem. Ondertussen weten we dat de zaken tussen S. en Mozart echt wel anders zijn verlopen maar voor de film is het een leuke vondst.
* De muziek is mooi gekozen en uitgevoerd en wanneer mensen aan het spelen zijn lijkt het net echt of is het ook echt. Kortom; geen zichtbaar geplayback. Het ziet er goed uit en het klinkt goed. Een prachtige reclame, kortom, voor Mozart.

Alsof dat nodig was…

BenX – De film van Nic Balthazar (2007)

Een mooie ontroerende en ook verontrustende film. Wat mij betreft van belang om op een andere manier wat over Autisme te leren. De film toont heel goed hoe (sommige) autisten waarnemen, namelijk in stukjes zonder het geheel te zien. Dat is toch wel iets wat je je haast niet kan voorstellen en wat toch een beetje zichtbaar werd door het camerawerk in deze film.
Wat ook goed naar voren kwam was het feit dat de omgeving er eigenlijk geen raad mee wist. Docenten op school zaten eigenlijk met de handen in het haar en zijn moeder nog meer. Medeleerlingen vonden een uitvlucht in pestgedrag en zo werd het leven van Ben, die zelf zijn toevlucht zocht in een computerspel, onmogelijk.
Dat gaat leiden tot een moord of een zelfmoord, denk je dan. Het leidde tot een geënsceneerde zelfmoord die is gefilmd en die film is getoond tijdens de uitvaart. Daarbij werd ook een pest-scene getoond; vreselijk voor iedereen aanwezig en daarna was Ben er in levende lijve…

Horatius – Satiren en brieven in proza vertaald

En dat is ruim honderd jaar geleden gedaan door Dr. W.G. van der Weerd en uitgegeven in 1906 te Amsterdam door A. Versluys. Een oud boek dus, maar ook een kostelijk boek. De satiren gaan regelmatig over het goede leven en dat is voor Horatius een rustig leven waarin soberheid en terughoudend genieten een belangrijke plaats innemen. Hij keert zich tegen het smijten met geld, zakkenvullen, maar ook tegen ongepaste grierigheid.
Horatius schrijft veelkleurig en levendig en vindt ook wel van zichzelf dat hij dat ook heel best doet.
In de brieven, onder anderen aan zijn weldoener Mecaenas, gaat het over allerlei onderwerpen en regelmatig ook over de poëzie, over het schrijven van gedichten. Over de invloed vanuit Griekenland en de ontwikkeling in de Latijnse taal. Hier toont Horatius zich ook een criticus en menig schrijver krijgt er van langs. Overigens betoont hij zich ook een soort behoudende schrijver. De gedichten dienen om de hoorder of lezer aangenaam bezig te houden, eventueel te voorzien van morele tips en trucs. Voor experimenten of grof of raar taalgebruik kan geen plaats zijn.
Heel aardig van de vertaler; voorin het boek staat een lijstje met vertalingen in het Nederlands die tot dat moment zijn verschenen. Dat begon in 1569 met Cornelis van Ghistele in 1654 gevolgd door Joost van den Vondel.

Livius – Sinds de stichting van de stad

De vertaling uit 2000 van van Rooijen-Dijkman en van Katwijk-Knapp; in 2005 uitgegeven als Salemander Klassiek door Athenaeum- Polak&van Gennep.
En dan denk je dat je Livius in vertaling hebt gelezen. Dat is dus niet het geval. Dit betreft een selectie uit zoals voorin staat ‘Ab urbe condita’. Het gaat over de stichtingsverhalen, de strijd tegen omliggende volken, de Samnitische oorlogen en de Galliërs die ineens tot binnenin de stad zijn gekomen. Een groot deel wordt vervolgens ingenomen door de strijd tegen Hannibal. Het was me in het eerdere fragment ook al opgevallen hoe respectvol Livius over Hannibal schrijft. Natuurlijk schrijft hij vanuit het glorierijke Romeinse perspectief maar toch met enige distantie. Soms verwijst hij naar verschillende bronnen en naar de neiging van andere historici om aantallen te overdrijven.
Dan even de opsomming afmaken. In deze selectie een boeiende episode; de kwestie rond de Bachanalia; de uit de hand gelopen cultus die uiteindelijk werd ontmaskerd en verboden. Ten slotte gaat het over de strijd in het oosten; de overwinning op het Macedonische rijk.

De vertaling is heel leesbaar en heel toegankelijk en levert dus een heel prettige kennismaking op met dit deel van de Romeinse ‘geschiedenis’ en vooral met deze schrijver uit de tijd van Augustus, zo te merken van man van stijl en principes.